Toshkentdagi «ELITA» avtomaktabi — ikkita filial, B toifasi bo'yicha o'qish, nazariya kunduzgi yoki onlayn, instruktorni o'zingiz tanlaysiz.
O'qish narxi · Filiallar manzili · Mashg'ulotlar jadvali · Yozilish
Kirish
O'zbekistonda B toifali haydovchilik guvohnomasini olish bir necha bosqichdan iborat. Ushbu jarayon tibbiy ko'rikdan o'tish, avtomobilni boshqarish bo'yicha amaliy tayyorgarlik, nazariy bilimlarni o'zlashtirish, malaka imtihonlarini topshirish va haydovchilik guvohnomasini rasmiylashtirishni o'z ichiga oladi.
Haydovchilik guvohnomasini olish tartibi O'zbekiston Respublikasi qonunchiligi bilan tartibga solinadi. Jumladan, 2024-yil 19-yanvardagi O'RQ-900-son «Yo'l harakati to'g'risida»gi Qonun, Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 31-maydagi 408-son qarori hamda 2025-yil 25-oktabrdagi 676-son qarori bilan kiritilgan o'zgartirishlar muhim ahamiyatga ega.
2026-yildan boshlab haydovchilarni tayyorlash tizimida A va B toifalari bo'yicha nazariy bilimlarni mustaqil o'zlashtirish imkoniyati mavjud. Biroq B toifasi uchun amaliy mashg'ulotlarni tegishli litsenziyaga ega bo'lgan ta'lim tashkilotida o'tash talab etiladi. Amaliy tayyorgarlik yakunlangach, tegishli ma'lumotlar elektron shaklda imtihon markaziga yuboriladi.
Bo'lajak haydovchi uchun eng muhim jihat shundaki, nazariyani mustaqil o'rganish professional amaliy tayyorgarlikdan butunlay voz kechish va darhol haydovchilik guvohnomasini olish mumkinligini anglatmaydi. Nomzod tibbiy jihatdan transport vositasini boshqarishga yaroqli bo'lishi, amaliy haydash ko'nikmalarini egallashi va belgilangan imtihonlardan muvaffaqiyatli o'tishi kerak.
1. B toifali haydovchilik guvohnomasi qanday huquq beradi?
B toifasi, avvalo, yengil avtomobillarni boshqarish uchun mo'ljallangan. Ushbu toifa shaxsiy avtomobil boshqarishni, oilaviy transport vositasidan foydalanishni yoki tegishli toifadagi avtomobilda ishlashni rejalashtirgan fuqarolar uchun mos keladi.
O'zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining huquqiy tushuntirishlariga ko'ra, B toifasiga ruxsat etilgan to'liq vazni 3 500 kilogrammdan oshmaydigan va haydovchi o'rindig'idan tashqari o'rindiqlar soni sakkiztadan ko'p bo'lmagan avtomobillar kiradi. Shuningdek, qonunchilikda belgilangan shartlarga rioya qilingan holda ayrim tirkamalarni ulashga ham ruxsat beriladi.
1.1. B toifasi bilan qanday avtomobillarni boshqarish mumkin?
Belgilangan texnik talablarga muvofiq, B toifali haydovchilik guvohnomasi quyidagi transport vositalarini boshqarish imkonini beradi:
shaxsiy foydalanish uchun mo'ljallangan yengil avtomobillar;
sedan, xetchbek, universal va kupe turidagi avtomobillar;
ko'pchilik oilaviy krossoverlar va yo'ltanlamas avtomobillar;
belgilangan talablarga javob beradigan ayrim kichik tijorat avtomobillari;
ruxsat etilgan parametrlar doirasida tirkama ulangan avtomobillar;
mexanik yoki avtomatik uzatmalar qutisiga ega avtomobillar, agar guvohnomada tegishli cheklovlar mavjud bo'lmasa.
Bunda avtomobilning tashqi ko'rinishi yoki ishlab chiqaruvchi bergan nomi emas, balki uning texnik tavsiflari va transport vositasi hujjatlarida ko'rsatilgan ma'lumotlar hal qiluvchi ahamiyatga ega.
Masalan, oddiy yengil avtomobil B toifasiga kirishi mumkin. Biroq belgilangan vazn chegarasidan og'ir yuk avtomobilini yoki ko'p yo'lovchiga mo'ljallangan avtobusni boshqarish uchun boshqa toifadagi haydovchilik guvohnomasi talab qilinishi mumkin.
1.2. B toifasining cheklovlari
B toifali haydovchilik guvohnomasi istalgan transport vositasini boshqarish huquqini bermaydi.
Jumladan:
ruxsat etilgan to'liq vazni B toifasi uchun belgilangan chegaradan yuqori bo'lgan transport vositasini boshqarish uchun C toifasi talab qilinishi mumkin;
haydovchi o'rindig'idan tashqari sakkiztadan ortiq o'rindiqqa ega yo'lovchi transport vositalari uchun D toifasi nazarda tutilgan;
og'ir tirkamalar bilan harakatlanadigan ayrim transport vositalari tarkibini boshqarish uchun BE toifasi talab qilinishi mumkin.
Shuning uchun muayyan avtomobilni boshqarishdan oldin uning ruxsat etilgan to'liq vazni, yo'lovchi o'rindiqlari soni va tirkama xususiyatlarini tekshirish kerak.
2. Kimlar B toifali haydovchilik guvohnomasini olishi mumkin?
Haydovchilik guvohnomasini olish uchun nomzod qonunchilikda belgilangan yosh, sog'liq holati va tayyorgarlik talablariga javob berishi lozim.
2.1. Nomzodning yoshi
B toifali haydovchilik guvohnomasini olish uchun qonunchilikda belgilangan yoshga — 18 yoshga to'lish talab etiladi.
Bunda o'qishni boshlash va haydovchilik guvohnomasini olish tushunchalarini farqlash kerak. Tayyorgarlikning ayrim bosqichlarini guvohnoma olish yoshiga yetmasdan boshlash imkoniyati mavjud bo'lishi mumkin. Ammo bu voyaga yetmagan shaxsga umumiy foydalanishdagi yo'llarda mustaqil ravishda avtomobil boshqarish huquqini bermaydi.
Agar nomzod o'qishni oldindan boshlamoqchi bo'lsa, tanlagan litsenziyali avtomaktabdan qabul qilish shartlari va amaliy mashg'ulotlarga qo'yiladigan yosh talablarini aniqlashtirishi lozim.
Asosiy qoida: haydovchilik guvohnomasi olinmaguncha va transport vositasini boshqarish huquqi qonuniy tartibda yuzaga kelmaguncha, umumiy foydalanishdagi yo'llarda avtomobilni mustaqil boshqarish mumkin emas. Amaliy mashg'ulotlar belgilangan tartibda, xavfsizlik talablariga rioya qilingan holda va vakolatli instruktor nazorati ostida o'tkaziladi.
2.2. Sog'liq holatiga qo'yiladigan talablar
Nomzod avtomobil boshqarishga qarshi tibbiy ko'rsatmalar mavjud emasligini tasdiqlovchi tibbiy ko'rikdan o'tishi kerak.
Tibbiy komissiya sog'liq holatini yo'l harakati xavfsizligi talablarini hisobga olgan holda baholaydi. Ko'rik doirasida tegishli mutaxassislar tekshiruvi, ko'rish qobiliyatini baholash va avtomobilni xavfsiz boshqarishga ta'sir qiladigan boshqa funksiyalarni tekshirish amalga oshirilishi mumkin.
Qonunchilikda haydovchilikka nomzodlarni majburiy tibbiy ko'rikdan o'tkazish hamda tegishli xulosani belgilangan tartibda rasmiylashtirish nazarda tutilgan.
2.3. Kerakli hujjatlarning mavjudligi
Nomzoddan shaxsini tasdiqlovchi hujjat, belgilangan shakldagi tibbiy xulosa hamda imtihonga kirish uchun zarur bo'lgan hollarda tegishli tayyorgarlikdan o'tganligini tasdiqlovchi ma'lumot talab qilinadi.
Ma'lumotlarning bir qismi tashkilotlar o'rtasida elektron tizimlar orqali almashiladi. Shu sababli ayrim hollarda nomzoddan bir muassasadan ikkinchisiga qog'oz shaklidagi hujjatlarni mustaqil olib borish talab etilmasligi mumkin.
2.4. Tibbiy qarshi ko'rsatmalarning yo'qligi
Agar tibbiy komissiya avtomobilni xavfsiz boshqarishga to'sqinlik qiladigan qarshi ko'rsatmalarni aniqlasa, bu tayyorgarlikka qo'yish yoki transport vositasini boshqarish huquqini olishga ta'sir qilishi mumkin.
Tegishli qaror faqat nomzodning so'zlariga emas, balki tibbiy xulosaga va belgilangan mezonlarga asoslanadi.
Ko'rish qobiliyati bilan bog'liq cheklovlar, eshitishdagi muammolar, asab tizimi kasalliklari yoki boshqa holatlar mavjud bo'lsa, avtomobil boshqarish imkoniyati amaldagi tibbiy talablar asosida baholanadi. Ayrim hollarda maxsus cheklovlar yoki boshqarish shartlari belgilanishi mumkin.
3. Haydovchilik guvohnomasini olishning normativ-huquqiy asoslari
Haydovchilik guvohnomasini olish jarayoni qonunlar va qonunosti normativ-huquqiy hujjatlar bilan tartibga solinadi.
Jarayonni tashkil etish va undan o'tishda quyidagi asosiy hujjatlarni hisobga olish kerak.
1. O'zbekiston Respublikasining 2024-yil 19-yanvardagi O'RQ-900-son «Yo'l harakati to'g'risida»gi Qonuni
Ushbu qonun yo'l harakatining huquqiy asoslarini, haydovchilarni tayyorlashga qo'yiladigan talablarni, yo'l harakati xavfsizligini ta'minlash masalalarini, transport vositasini boshqarish huquqini va yo'l harakati ishtirokchilarining javobgarligini belgilaydi.
Rasmiy manba: hujjat matni — lex.uz
2. Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 31-maydagi 408-son qarori
Mazkur qaror haydovchilarni tayyorlash va qayta tayyorlash bilan bog'liq ta'lim faoliyatini litsenziyalash hamda o'qishni tashkil etishning tegishli masalalarini tartibga soladi.
Rasmiy huquqiy baza: hujjat matni — lex.uz
3. Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 25-oktabrdagi 676-son qarori
Ushbu qaror transport vositalarini boshqarish va haydovchilik guvohnomalari toifalariga oid tartibga o'zgartirishlar kiritadi.
Mazkur hujjatdan foydalanishda uning tegishli qoidalari qaysi sanadan kuchga kirganini va amaldagi tahririni tekshirish muhim.
Rasmiy manba: hujjat matni — lex.uz
4. Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 12-apreldagi 152-son qarori
Ushbu qaror milliy haydovchilik guvohnomasini rasmiylashtirishni soddalashtirish bilan bog'liq ayrim masalalarni tartibga soladi.
Davlat xizmati: Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali
Normativ-huquqiy hujjatlarni amalda qo'llashda ularning dastlabki matniga emas, balki amaldagi tahririga tayanish kerak. Bu, ayniqsa, o'qitish tartibi, hujjatlar ro'yxati, imtihon talablari va elektron ma'lumotnomalarga oid qoidalar o'zgargan hollarda muhim ahamiyatga ega.
4. Tibbiy ko'rik: birinchi bosqich
Jarayonning batafsil tahlili alohida maqolada: Toshkentda 083/u tibbiy ma'lumotnomasi — qayerdan olish va qancha turadi.
O'qishni boshlashdan oldin nomzod avtomobil boshqarishga qarshi tibbiy ko'rsatmalar mavjud emasligini tasdiqlovchi tibbiy ko'rikdan o'tishi kerak.
Buning uchun 083/u shaklidagi tibbiy ma'lumotnoma qo'llaniladi. O'zbekistonning rasmiy manbalarida ushbu shakl 083/sh shakli sifatida ham ko'rsatilishi mumkin.
Tibbiy xulosa nomzod belgilangan tekshiruvlardan o'tganini va uning sog'lig'i transport vositasini boshqarishga yaroqlilik nuqtayi nazaridan baholanganini tasdiqlaydi.
4.1. Tibbiy ko'rikdan qayerda o'tish mumkin?
Tegishli tibbiy ko'rikni o'tkazish huquqiga ega bo'lgan tibbiyot muassasasiga murojaat qilish kerak.
Umumiy tartib quyidagicha:
Vakolatli tibbiyot muassasasiga murojaat qilish.
Shaxsni tasdiqlovchi hujjatni taqdim etish.
Zarur tibbiy tekshiruvlardan o'tish.
Komissiya tarkibidagi tegishli shifokorlarning xulosalarini olish.
Yakuniy tibbiy xulosa axborot tizimida rasmiylashtirilishini kutish.
Zarur bo'lsa, shakllantirilgan ma'lumotnomani my.gov.uz portali orqali olish.
083/u shaklidagi ma'lumotnomani olish bo'yicha davlat xizmati my.gov.uz portalida mavjud. Biroq portal orqali murojaat qilish tibbiy ko'rikning o'rnini bosmaydi. Ma'lumotnoma tibbiyot muassasasida o'tkazilgan tekshiruv natijalari asosida shakllantiriladi.
Rasmiy xizmat: Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali
4.2. Qanday tibbiy tekshiruvlar o'tkazilishi mumkin?
Tibbiy komissiya tarkibi amaldagi talablarga va tibbiy ko'rsatmalarga bog'liq. Odatda, avtomobilni xavfsiz boshqarishga bevosita ta'sir qiladigan funksiyalar baholanadi.
Ular quyidagilarni o'z ichiga olishi mumkin:
Ko'rish qobiliyati. Ko'rish o'tkirligi va boshqa zarur ko'rish funksiyalari tekshiriladi.
Eshitish qobiliyati. Tovushli signallarni va atrofdagi vaziyatni eshitish imkoniyati baholanadi.
Asab tizimi holati. Tegishli tibbiy ko'rsatmalar bo'lsa, asab tizimi funksiyalari tekshiriladi.
Umumiy sog'liq holati. Shifokor avtomobilni xavfsiz boshqarishga xalaqit berishi mumkin bo'lgan holatlarni baholaydi.
Boshqa mutaxassislar tekshiruvi. Ularning zarurligi amaldagi tibbiy tartib va nomzodning holatiga bog'liq.
Ushbu ro'yxat har bir nomzod uchun o'zgarmas mutaxassislar tarkibi sifatida qabul qilinmasligi kerak. Yakuniy tekshiruvlar ro'yxati amaldagi tibbiy qoidalar asosida belgilanadi.
4.3. Tibbiy ma'lumotnoma elektron tizimda ko'rinmasa, nima qilish kerak?
Agar ko'rikdan o'tilganidan keyin ma'lumotnoma elektron kabinetda paydo bo'lmasa, quyidagi ishlarni bajarish tavsiya etiladi:
Tibbiyot muassasasida tekshiruv natijalari axborot tizimiga kiritilganini tekshirish.
Tibbiy xulosa rasmiylashtirilishi yakunlanganini aniqlashtirish.
Shaxsiy ma'lumotlarning to'g'ri kiritilganini tekshirish.
Zarur bo'lsa, davlat portali texnik yordam xizmatiga murojaat qilish.
Elektron hujjat darhol ko'rinmagani uchun qayta tibbiy ko'rikdan o'tishga shoshilmaslik kerak. Avval kechikish sababini aniqlash lozim.
4.4. Nima uchun tibbiy ko'rikni kechiktirmaslik kerak?
Tibbiy xulosa shunchaki rasmiy hujjat emas, balki transport vositasini boshqarishga ruxsat berish jarayonining muhim qismidir.
Uning amal qilish muddati va muayyan jarayon uchun yaroqliligi amaldagi talablar hamda xulosada ko'rsatilgan ma'lumotlar bilan belgilanadi.
Avtomaktabga yozilishdan oldin mavjud tibbiy ma'lumotnoma tegishli talablarga mos kelishini va uning amal qilish muddati tugamaganini aniqlashtirish maqsadga muvofiq.
5. Avtomaktabni tanlash va amaliy mashg'ulotlar
Kirish uchun hujjatlarning to'liq ro'yxati: avtomaktab uchun qanday hujjatlar kerak. Bizning shartlarimiz — o'qish narxi sahifasida.
Tibbiy ko'rikdan keyingi muhim bosqich — amaliy tayyorgarlikni tashkil etish.
O'zbekistonda haydovchilarni tayyorlash va qayta tayyorlash tegishli litsenziyaga ega davlat ta'lim muassasalari hamda nodavlat ta'lim tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladi.
B toifasi uchun amaliy mashg'ulotlarni litsenziyaga ega tashkilotda o'tash majburiy hisoblanadi.
5.1. 2026-yilda avtomaktabda o'qish majburiymi?
Haydovchilarni tayyorlash tizimidagi o'zgarishlarni hisobga olgan holda nazariy va amaliy tayyorgarlikni alohida ko'rib chiqish kerak.
B toifasi uchun:
nazariy fanlarni mustaqil o'rganish mumkin;
nazariyani onlayn o'rganish mumkin;
nazariy mashg'ulotlarni ta'lim tashkilotida o'tash mumkin;
amaliy haydash ko'nikmalarini litsenziyali tashkilotda egallash zarur;
amaliy kurs tugagach, tegishli elektron ma'lumotlar imtihon markaziga yuboriladi.
Demak, nomzod nazariy bilimlarni o'zlashtirishning o'ziga qulay shaklini tanlashi mumkin. Biroq majburiy amaliy tayyorgarlikni faqat shaxsiy avtomobilda mustaqil mashq qilish bilan almashtirib bo'lmaydi.
5.2. Avtomaktabni qanday to'g'ri tanlash kerak?
Ta'lim tashkilotini tanlashda quyidagi jihatlarga e'tibor berish tavsiya etiladi.
Litsenziyaning mavjudligi. Tashkilot tegishli toifa bo'yicha haydovchilarni tayyorlash huquqiga ega ekanini tekshiring.
Amaliy dastur. Avtodromdagi mashg'ulotlar va haqiqiy yo'l sharoitidagi haydash darslari qanday tashkil etilganini aniqlang.
Instruktorlarning malakasi. Instruktor nafaqat avtomobilni boshqarishni, balki xatolarni tushuntirishni, xavfsiz harakatlanishga o'rgatishni va vazifalarni bosqichma-bosqich murakkablashtirishni ham bilishi kerak.
O'quv avtomobillarining holati. Avtomobillar texnik jihatdan soz va o'quv mashg'ulotlari uchun yaroqli bo'lishi kerak.
Shartnoma shartlari. Shartnomada o'quv dasturi, amaliy mashg'ulotlarni tashkil etish tartibi va o'quv avtomobilidan foydalanish shartlari ko'rsatilishi lozim.
O'qishni tasdiqlash tartibi. Avtomaktab amaliy kurs yakunlangani haqidagi ma'lumotlarni elektron tizimga qanday kiritishini aniqlashtiring.
Imtihonga tayyorlash sifati. Dasturda manevrlar, to'xtash va turish, chorrahalardan o'tish hamda avtomobilni ishonchli boshqarish uchun zarur boshqa vaziyatlar mashq qildirilishi maqsadga muvofiq.
5.3. Amaliy mashg'ulotlarda qanday ko'nikmalarni egallash kerak?
Amaliy tayyorgarlikning maqsadi faqat imtihon mashqlarini bajarishni o'rganish emas, balki avtomobilni xavfsiz va ishonchli boshqarishdir.
O'qish davomida quyidagi ko'nikmalarni egallash muhim:
haydovchi o'rindig'iga to'g'ri joylashish va uni sozlash;
xavfsizlik kamaridan foydalanish;
orqa ko'rish oynalarini sozlash;
dvigatelni ishga tushirish va harakatni boshlash;
ravon tezlanish va tormozlash;
mexanik uzatmalar qutisi mavjud bo'lsa, uzatmalarni almashtirish;
rulni to'g'ri boshqarish;
xavfsiz masofa va yon oraliqni saqlash;
harakat yo'lagini almashtirish;
burilish va qayrilib olish;
orqaga harakatlanish;
parallel to'xtash;
cheklangan joyda parkovka qilish;
qiyalikda harakatni boshlash;
svetofor bilan boshqariladigan va boshqarilmaydigan chorrahalardan o'tish;
piyodalar bilan bog'liq vaziyatlarda to'g'ri harakatlanish;
yo'l belgilari va chiziqlariga rioya qilish;
transport oqimi zich bo'lgan yo'llarda harakatlanish;
yo'ldagi xavfli vaziyatlarni oldindan baholash.
Mashg'ulotlarning davomiyligi, mashqlar ketma-ketligi va tayyorgarlik dasturi amaldagi talablar hamda ta'lim tashkiloti tomonidan belgilangan tartibga muvofiq bo'ladi.
Faqat mashg'ulotlarning minimal soniga e'tibor qaratish to'g'ri emas. Muhimi, bo'lajak haydovchi avtomobilni boshqarish ko'nikmalarini amalda egallashi kerak.
5.4. Avtodromdagi mashg'ulotlar
Avtodrom — asosiy haydash ko'nikmalarini xavfsiz sharoitda mashq qilish uchun mo'ljallangan maxsus jihozlangan maydon.
Bu yerda nomzod avtomobilni past tezlikda boshqarish, uning gabaritlarini his qilish, rulni to'g'ri burish va cheklangan joyda manevrlarni bajarishni o'rganadi.
Asosiy mashqlar quyidagilarni o'z ichiga olishi mumkin:
harakatni boshlash va to'xtash;
belgilangan yo'nalish bo'ylab harakatlanish;
burilishlar;
cheklangan joyda qayrilib olish;
orqaga harakatlanish;
parallel parkovka;
belgilangan joyga yoki boksga kirish;
qiyalikda harakatni boshlash va to'xtash.
Ayrim mashqlarning nomi, bajarilish tartibi va ketma-ketligi o'quv dasturi hamda muayyan imtihon markazining amaldagi reglamentiga qarab farq qilishi mumkin.
5.5. Shahar sharoitida haydashni o'rganish
Asosiy ko'nikmalar o'zlashtirilgach, nomzod instruktor nazorati ostida haqiqiy yo'l harakati sharoitida mashg'ulotlarni davom ettiradi.
Shahar sharoitidagi mashg'ulotlar yo'l harakati qoidalarini real vaziyatlarda qo'llashni o'rgatadi. Bunda boshqa avtomobillar, piyodalar, jamoat transporti, yo'l belgilari, svetoforlar va turli to'siqlarni hisobga olish kerak.
Quyidagi vaziyatlarga alohida e'tibor berish lozim:
Harakat yo'lagini tanlash va o'z vaqtida qayta joylashish.
Belgilangan tezlikka rioya qilish.
Chorrahalardan to'g'ri o'tish.
Chapga va o'ngga burilish.
Transport oqimi zich bo'lgan ko'chalarda harakatlanish.
Piyodalar o'tish joylaridan o'tish.
To'xtash va turish qoidalariga rioya qilish.
Boshqa yo'l harakati ishtirokchilari bilan xavfsiz munosabatda bo'lish.
Xavfsiz masofani saqlash.
Kutilmagan va xavfli vaziyatlarda to'g'ri harakat qilish.
Instruktor nomzodga faqat buyruqlarni bajarishni emas, balki yo'l vaziyatini mustaqil tahlil qilishni ham o'rgatishi kerak.
5.6. O'qish yakunlangach nima bo'ladi?
Amaliy kurs tugagach, nomzodning egallagan haydash ko'nikmalari baholanadi.
Natija ijobiy bo'lsa, belgilangan shakldagi elektron ma'lumotnoma axborot tizimi orqali imtihon markaziga yuboriladi. Bu amaliy tayyorgarlikdan o'tganlikni tasdiqlash imkonini beradi va nomzodning qog'oz hujjatlarni tashkilotlar o'rtasida mustaqil olib yurish zaruratini kamaytiradi.
Imtihonga yozilishdan oldin nomzod o'zi haqidagi ma'lumotlar va amaliy kursni tugatganligi to'g'risidagi ma'lumot tizimga to'g'ri kiritilganini tekshirishi maqsadga muvofiq.
6. Nazariy imtihonga mustaqil tayyorgarlik
Nazariy bilimlarni o'zlashtirish haydovchilik guvohnomasini olish jarayonining muhim qismidir. Nomzod nazariy mashg'ulotlarni avtomaktabda o'tamaslikni tanlagan taqdirda ham, yo'l harakati qoidalarini mustaqil o'rganishi shart.
Mustaqil tayyorgarlik mashg'ulotlar tezligini o'zi belgilash, murakkab mavzularni qayta ko'rib chiqish va onlayn testlardan foydalanish imkonini beradi.
Biroq boshqa mamlakatlar uchun tuzilgan materiallarga emas, aynan O'zbekiston Respublikasining amaldagi yo'l harakati qoidalariga asoslanib o'rganish kerak.
6.1. Qaysi mavzularni o'rganish kerak?
Tayyorgarlik yo'l harakati qoidalarining asosiy bo'limlarini qamrab olishi kerak.
1. Yo'l harakati qoidalarining umumiy qoidalari.
Asosiy atamalar, tushunchalar va yo'l harakatini tashkil etish tamoyillarini tushunish zarur.
2. Yo'l belgilari.
Ogohlantiruvchi, taqiqlovchi, buyuruvchi, axborot-ko'rsatkich belgilari, imtiyoz belgilari va boshqa guruhlarni o'rganish kerak.
3. Yo'l chiziqlari.
Yaxlit va uzuq chiziqlar, to'xtash chizig'i, piyodalar o'tish joyi, yo'naltiruvchi chiziqlar va boshqa yo'l chiziqlarining ma'nosini bilish muhim.
4. Svetofor va tartibga soluvchining ishoralari.
Turli ishoralarda qanday harakat qilish kerakligini bilish zarur. Shuningdek, tartibga soluvchining ishoralari svetofor signallaridan ustun bo'ladigan vaziyatlarni tushunish kerak.
5. Harakatni boshlash, manevr qilish va transport vositalarining yo'lda joylashuvi.
Bu bo'lim harakat yo'lagini almashtirish, burilish, qayrilib olish, orqaga yurish va yo'nalishni to'g'ri tanlash qoidalarini o'z ichiga oladi.
6. Harakat tezligi va masofa.
Tezlik cheklovlari, xavfsiz masofa, yon oraliq va yo'l sharoitlarini hisobga olish talablarini o'rganish kerak.
7. Chorrahalardan o'tish.
Bu eng muhim mavzulardan biridir. Harakat ustuvorligi, yo'l berish tartibi va turli chorrahalarda qanday harakat qilish kerakligini tushunish zarur.
8. To'xtash va to'xtab turish.
Qayerda to'xtash va turish mumkin yoki taqiqlanganini, chorrahalar, piyodalar o'tish joylari va jamoat transporti bekatlari yaqinidagi talablarni bilish kerak.
9. Quvib o'tish va ilgarilab ketish.
Ushbu manevrlarni bajarish shartlari, cheklovlar va xavfsizlik talablarini o'rganish zarur.
10. Piyodalar va boshqa yo'l harakati ishtirokchilari.
Piyodalar, velosipedchilar va boshqa himoyaga ko'proq muhtoj yo'l harakati ishtirokchilarining xavfsizligiga alohida e'tibor berish kerak.
11. Temiryo'l kesishmalari.
Kesishmaga yaqinlashish, undan o'tishdagi cheklovlar va xavf yuzaga kelganda bajariladigan harakatlarni bilish lozim.
12. Transport vositasidan foydalanish.
Avtomobilning texnik holatiga qo'yiladigan asosiy talablar va undan foydalanish taqiqlanadigan nosozliklarni tushunish zarur.
13. Yo'l harakati xavfsizligi.
Xavfni baholash, xavfsiz tezlikni tanlash, ko'rish masofasi kamayganda, ob-havo yomonlashganda va boshqa murakkab sharoitlarda to'g'ri harakat qilishni o'rganish kerak.
14. Jabrlanganlarga birinchi yordam ko'rsatish.
Yo'l-transport hodisasi joyida xavfsiz harakat qilish va o'quv dasturi doirasida birinchi yordam ko'rsatishning asosiy tamoyillarini bilish muhim.
15. Qoidabuzarliklar uchun javobgarlik.
Haydovchining majburiyatlari, qaysi qoidabuzarliklar javobgarlikka sabab bo'lishi va yo'l harakati qoidalariga rioya qilishning ahamiyatini tushunish kerak.
Ushbu mavzular ro'yxati o'quv uchun mo'ljallangan. Nazariy imtihonning rasmiy mazmuni va hajmi tasdiqlangan dastur hamda amaldagi reglament bilan belgilanadi.
6.2. Mustaqil tayyorgarlikni qanday tashkil qilish kerak?
Materiallarni ketma-ket o'rganish va qoidalarni tushunishga harakat qilish tavsiya etiladi. Faqat test javoblarini yodlab olish bilan cheklanmaslik kerak.
Mashg'ulotlarni quyidagi tartibda tashkil etish mumkin:
Yo'l harakati qoidalarining tegishli bo'limini o'rganish.
Shu mavzuga oid yo'l belgilari va chiziqlarini ko'rib chiqish.
Test savollarini yechish.
Xatolarni tekshirish va to'g'ri javobning sababini aniqlash.
Murakkab vaziyatlarni takrorlash.
Mavzu bo'yicha test ishlash.
Bir nechta bo'lim o'zlashtirilgach, umumiy testlarni yechish.
Ayniqsa, harakat ustuvorligi, chorrahalar, yo'l belgilari, quvib o'tish va manevr qilish bo'yicha savollarni chuqur o'rganish muhim.
Ushbu mavzulardagi xatolar faqat xotira bilan bog'liq bo'lmasligi mumkin. Ular qoidalarning mazmunini to'liq tushunmaganlikdan ham kelib chiqadi.
6.3. Faqat mobil ilovalar orqali tayyorlanish mumkinmi?
Mobil ilovalar va onlayn testlar bilimlarni mustahkamlash va tekshirish uchun foydalidir. Biroq tayyorgarlik sifati savollar bazasining qanchalik yangilanganiga va uning O'zbekistonning amaldagi qoidalariga mosligiga bog'liq.
Shuning uchun:
O'zbekiston yo'l harakati qoidalariga mos materiallarni tanlash;
testlar bazasining yangilanish sanasini tekshirish;
ijtimoiy tarmoqlardagi tasodifiy javoblarga to'liq tayanmaslik;
faqat to'g'ri javobni emas, uning izohini ham o'rganish;
shubhali qoidalarni amaldagi normativ hujjatlar bilan solishtirish tavsiya etiladi.
Mustaqil tayyorgarlikning maqsadi tanish savollarni eslab qolish emas, balki yo'l harakati qoidalarini barqaror va to'g'ri tushunishdan iborat.
7. Malaka imtihonlariga yozilish
Tayyorgarlik yakunlangach, nomzod belgilangan imtihonlardan o'tishi kerak.
O'zbekistonda haydovchilik guvohnomasini olish uchun nazariy va amaliy imtihonlarni o'tkazishga vakolatli YIM imtihon markazlari faoliyat yuritadi. YIM ma'lumotlariga ko'ra, markazlar Toshkent va mamlakatning boshqa shaharlarida faoliyat ko'rsatadi. Imtihon jarayonlari avtomatlashtirilgan tizimlar yordamida tashkil etiladi.
7.1. Imtihonga qanday yozilish kerak?
Ariza berishdan oldin imtihonga qo'yishning amaldagi tartibini, mavjud sanalarni va zarur ma'lumotlar ro'yxatini tekshirish kerak.
Umumiy tartib quyidagicha:
Shaxsni tasdiqlovchi hujjatni tayyorlash.
Tibbiy xulosa rasmiylashtirilgani va axborot tizimida mavjudligini tekshirish.
Amaliy tayyorgarlik to'g'risidagi ma'lumotlar avtomaktab tomonidan yuborilganini aniqlash.
Tegishli davlat xizmatini yoki rasmiy yozilish kanalini topish.
Belgilangan tartibda arizani to'ldirish.
Tizimda mavjud bo'lsa, imtihonning sanasi, vaqti va joyini tanlash.
Yozilish tasdig'ini olish va imtihon markazining ko'rsatmalari bilan tanishish.
Ayrim jarayonlar uchun my.gov.uz portali orqali imtihonga ariza topshirish imkoniyati mavjud. Biroq aniq tartib amaldagi qoidalar va foydalanish mumkin bo'lgan yozilish usuliga bog'liq.
Foydali manbalar:
YIM rasmiy sayti: yim.uz
Imtihonga ariza berish bo'yicha davlat xizmati: Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali
Qonunchilikning rasmiy bazasi: hujjat matni — lex.uz
7.2. Qanday hujjatlar talab qilinishi mumkin?
Imtihonga qo'yish uchun amaldagi tartibda nazarda tutilgan hujjatlar va ma'lumotlar talab qilinadi.
Jarayonga qarab quyidagilar kerak bo'lishi mumkin:
pasport yoki ID-karta;
belgilangan shakldagi tibbiy xulosa;
amaliy tayyorgarlikdan o'tganlik to'g'risidagi elektron tasdiq;
imtihonga ariza;
amaldagi qoidalarda nazarda tutilgan boshqa ma'lumotlar.
Yuqoridagi ma'lumotlarning barchasi nomzod tomonidan qog'oz shaklida taqdim etilishi shart emas. Ayrim ma'lumotlar davlat axborot tizimlari orqali avtomatik tekshirilishi mumkin.
7.3. Imtihon markaziga borishdan oldin nimalarni tekshirish kerak?
Imtihonga borishdan oldin quyidagilarni tekshirish tavsiya etiladi:
yozilish to'g'ri rasmiylashtirilgan;
toifa va imtihon turi to'g'ri tanlangan;
shaxsiy ma'lumotlarda xatolar yo'q;
tibbiy xulosa tekshirish uchun mavjud;
amaliy tayyorgarlik haqidagi tasdiq tizimga kiritilgan;
imtihon markaziga kirish qoidalari ma'lum;
nomzod imtihonga qo'yilish talablarini biladi.
Agar amaliy tayyorgarlik haqidagi ma'lumotlar tizimda ko'rinmasa, belgilangan sanagacha muammoni aniqlash va hal qilish uchun avtomaktabga murojaat qilish kerak.
8. B toifali haydovchilik guvohnomasi uchun nazariy imtihon
Nazariy imtihon nomzodning yo'l harakati qoidalari va haydovchilarni tayyorlash dasturida nazarda tutilgan boshqa bilimlarni qay darajada o'zlashtirganini tekshiradi.
Uning maqsadi nomzod yo'l belgilari, chiziqlar, svetofor va tartibga soluvchi ishoralarini to'g'ri tushunishi hamda yo'lda qanday harakat qilish kerakligini bilishini aniqlashdir.
8.1. Imtihon shakli
Ushbu maqolani tayyorlashda foydalanilgan materiallarda nazariy imtihon kompyuter orqali o'tkaziladigan, 20 ta savoldan iborat test sifatida ko'rsatilgan. Uni bajarish uchun 25 daqiqa ajratilishi va imtihondan o'tish uchun kamida 18 ta savolga to'g'ri javob berish kerakligi ham qayd etilgan.
Biroq ushbu ko'rsatkichlarning barchasi 2026-yilda B toifasi bo'yicha o'tkaziladigan har bir imtihonda o'zgarishsiz qo'llanishi amaldagi rasmiy reglament asosida mustaqil ravishda to'liq tasdiqlanmagan.
Shu sababli nomzod imtihonga yozilishdan va uni topshirishdan oldin tegishli imtihon markazida amalda bo'lgan rasmiy talablarni tekshirishi lozim.
8.2. Imtihonda qanday bilimlar tekshiriladi?
Test savollari quyidagi mavzularni qamrab olishi mumkin:
yo'l belgilari va chiziqlari;
chorrahalardan o'tish tartibi;
to'xtash va to'xtab turish qoidalari;
ruxsat etilgan manevrlar;
tezlik cheklovlari;
piyodalar o'tish joylari;
svetofor va tartibga soluvchi ishoralari;
yo'l harakati xavfsizligi;
haydovchining majburiyatlari;
yo'l harakati xavfsizligining asosiy tamoyillari.
Savollarda chorrahalar tasviri, harakat sxemalari yoki muayyan vaziyat tavsifi berilishi va haydovchining qaysi harakati to'g'ri ekanini aniqlash so'ralishi mumkin.
8.3. Test savollariga qanday to'g'ri javob berish kerak?
Har bir savolni yechishda quyidagi ketma-ketlikka amal qilish foydali:
Savol shartini diqqat bilan o'qish.
Vaziyatda qaysi belgilar, ishoralar va harakat ishtirokchilari mavjudligini aniqlash.
Qaysi qoidalar qo'llanishini belgilash.
Harakat ishtirokchilarining ketma-ketligini aniqlash.
Yo'l harakati qoidalariga mos javobni tanlash.
Javobga ta'sir qiladigan muhim shart e'tibordan chetda qolmaganini tekshirish.
Faqat sezgiga tayanib javob berish tavsiya etilmaydi. Yo'l vaziyatidagi kichik bir tafsilot — imtiyoz belgisi, avtomobilning joylashuvi yoki svetofor ishorasi — to'g'ri javobni butunlay o'zgartirishi mumkin.
8.4. Nazariy imtihondan o'ta olmasa nima qilish kerak?
Agar nomzod imtihondan o'ta olmasa, qayta topshirish tartibini aniqlashi kerak.
Qayta yozilish imkoniyati, urinishlar orasidagi muddat, yangi ariza topshirish zarurati va boshqa shartlar amaldagi reglament bilan belgilanadi.
Qayta imtihonni har doim ertasi kuni topshirish mumkin, deb hisoblash to'g'ri emas. Aniq sanani imtihon markazining qoidalari va jadvali asosida tekshirish kerak.
Shuningdek, nazariy imtihondan olingan ijobiy natija qancha muddat amal qilishini va belgilangan vaqt ichida amaliy imtihon topshirilmasa, qanday oqibatlar yuzaga kelishini oldindan aniqlashtirish lozim.
9. Haydash bo'yicha amaliy imtihon
Nazariy bosqichdan muvaffaqiyatli o'tgach, nomzod avtomobilni boshqarish bo'yicha amaliy ko'nikmalarini tasdiqlashi kerak.
Amaliy imtihon nomzod manevrlarni bajara olishi, yo'l harakati qoidalariga rioya qilishi va transport vositasini xavfsiz boshqarishini tekshiradi.
Amaldagi reglamentga qarab, amaliy imtihon maxsus jihozlangan maydonda mashqlar bajarish va yo'l sharoitida haydash ko'nikmalarini tekshirishni o'z ichiga olishi mumkin.
9.1. Amaliy imtihonga tayyorgarlik
Imtihondan oldin avtomobilni boshqarishning asosiy elementlarini takrorlash foydali:
haydovchi o'rindig'ini va ko'zgularni to'g'ri sozlash;
xavfsizlik kamaridan foydalanish;
harakatni boshlash;
ravon to'xtash;
uzatmalarni almashtirish;
avtomobilni past tezlikda boshqarish;
manevr qilish;
parkovka;
orqaga harakatlanish;
qiyalikda to'xtash va harakatni boshlash;
chorrahalardan o'tish;
harakat yo'lagini almashtirish va burilish;
yo'l belgilari va chiziqlariga rioya qilish.
Nomzod avtodromdagi mashqlarni yaxshi bajargan taqdirda ham, imtihon davomida diqqatini yo'l vaziyatiga qaratishi va xavfsizlik talablariga rioya qilishi kerak.
9.2. Avtodromdagi asosiy mashqlar
Haydovchilarni tayyorlash dasturlari va o'quv materiallarida quyidagi mashqlar uchraydi.
Qiyalikda harakatni boshlash.
Nomzod avtomobilni qiyalikda to'g'ri to'xtatishi va nazoratni saqlagan holda harakatni boshlashi, xavfli tarzda orqaga siljishiga yo'l qo'ymasligi kerak.
Parallel parkovka.
Avtomobilni cheklangan joyga to'g'ri joylashtirish, ko'zgulardan foydalanish va harakat trayektoriyasini aniq hisoblash ko'nikmalari tekshiriladi.
Boksga kirish.
Nomzod belgilangan parkovka joyiga berilgan trayektoriya va o'lchamlar talablariga rioya qilgan holda kirishi kerak.
To'siqlar orasida manevr qilish.
Rulni aniq boshqarish, tezlikni nazorat qilish va belgilangan yo'nalishda to'siqlarga tegmasdan harakatlanish qobiliyati tekshiriladi.
Bu mashqlar o'quv jarayonida qo'llaniladigan namunalardir. Ularning barchasi har bir imtihonda aynan shu tartibda bajarilishi kafolatlanmaydi. Amaldagi mashqlar ro'yxati, ketma-ketligi va baholash mezonlari tegishli reglament bilan belgilanadi.
9.3. Amaliy imtihonda nimalarga e'tibor beriladi?
Amaliy imtihonda faqat alohida mashqlar emas, balki avtomobilni boshqarishning umumiy xavfsizligi ham muhim.
Asosiy jihatlar:
boshqaruv vositalaridan to'g'ri foydalanish;
xavfsizlik talablariga rioya qilish;
imtihon topshirig'i shartlarini bajarish;
avtomobilning joylashuvini nazorat qilish;
yo'l chiziqlari va belgilangan chegaralarga rioya qilish;
manevrlarni to'g'ri bajarish;
xavfli harakatlarga yo'l qo'ymaslik;
yo'l harakati qoidalariga rioya qilish;
atrofdagi vaziyatni nazorat qilish.
Avtomatlashtirilgan imtihon tizimlarida ayrim harakatlar texnik vositalar orqali qayd etilishi mumkin. Biroq aniq baholash mezonlarini imtihon markazidan aniqlashtirish lozim.
9.4. Yangi haydovchilar ko'p yo'l qo'yadigan xatolar
Yaxshi tayyorgarlik ko'rgan nomzodlar ham hayajon yoki yetarli amaliy tajriba bo'lmagani sababli xatolarga yo'l qo'yishi mumkin.
Ko'p uchraydigan muammolar:
ko'zgularni noto'g'ri sozlash;
xavfsizlik kamarini taqishni unutish;
harakatni keskin boshlash;
tezlikni nazorat qila olmaslik;
avtomobil gabaritlarini noto'g'ri baholash;
chegaralovchi chiziqlarga tegib ketish;
parkovkada xatolarga yo'l qo'yish;
yo'l vaziyatini yetarli kuzatmaslik;
chorrahada ustuvorlikni noto'g'ri aniqlash;
burilish ko'rsatkichini o'z vaqtida yoqmaslik;
to'xtash qoidalarini buzish;
piyodalarga e'tiborsiz bo'lish.
Bunday xatolar ehtimolini kamaytirishning eng yaxshi usuli — muammoli mashqlarni instruktor bilan muntazam takrorlash va har bir muvaffaqiyatsiz urinish sabablarini tahlil qilish.
9.5. Amaliy imtihon vaqtida o'zini qanday tutish kerak?
Harakatni boshlashdan oldin avtomobilni to'g'ri tayyorlash va haydovchining o'rindig'iga to'g'ri joylashish kerak.
Imtihon davomida:
Harakatni boshlashga shoshilmang.
Manevrlarni ketma-ket va aniq bajaring.
Yo'l belgilari, chiziqlar va ishoralarni kuzating.
Tezlikni nazorat qiling.
Manevr vaqtida ko'zgulardan foydalaning.
Burilish ko'rsatkichlarini yoqishni unutmang.
Piyodalar va boshqa yo'l harakati ishtirokchilarini kuzating.
Mashqni tezroq tugatish uchun xavfli harakatlar qilmang.
Zarur bo'lsa, qoidalar va topshiriq shartlariga muvofiq to'xtang.
Xotirjamlik va diqqatni saqlang.
Amaliy imtihonning maqsadi xavfsiz boshqarish ko'nikmalarini tekshirishdir. Shuning uchun faqat yodlangan harakatlar ketma-ketligini takrorlash emas, balki har bir manevrning maqsadini tushunish ham muhim.
10. Imtihonlarni qayta topshirish
Agar nomzod imtihon bosqichlaridan biridan o'ta olmasa, zarur tekshiruvlardan muvaffaqiyatli o'tmaguncha haydovchilik guvohnomasini olish jarayoni yakunlanmaydi.
Qayta imtihon amaldagi qoidalarga muvofiq topshiriladi.
10.1. Nazariy imtihondan o'ta olmagan bo'lsa
Bunday holatda quyidagilarni aniqlashtirish kerak:
qayta imtihonga qachon yozilish mumkinligi;
yangi ariza talab etiladimi yoki yo'qligi;
avvalgi urinish haqidagi ma'lumotlar saqlanib qolishi;
keyingi imtihonga kirish uchun qanday shartlar mavjudligi.
10.2. Amaliy imtihondan o'ta olmagan bo'lsa
Amaliy imtihondan o'ta olmagan nomzod qayta topshirish mumkin bo'lgan sanani va qayta ruxsat olish talablarini aniqlashi kerak.
Keyingi urinishdan oldin instruktor bilan imtihonda yo'l qo'yilgan xatolarni muhokama qilish va tegishli ko'nikmalarni qayta mashq qilish tavsiya etiladi.
10.3. Nazariy imtihon natijasining amal qilish muddati
Ushbu maqolani tayyorlashda foydalanilgan materiallarda nazariy imtihonning ijobiy natijasi ikki oy davomida amal qilishi ko'rsatilgan. Biroq B toifasi uchun ushbu muddatning barcha holatlarda amalda ekanini tasdiqlovchi rasmiy reglament mustaqil ravishda aniqlanmadi.
Shuning uchun bu muddatni tekshirmasdan qat'iy talab sifatida qabul qilmaslik kerak. Imtihondan oldin YIM yoki boshqa vakolatli imtihon markazidan nazariy imtihon natijasi qancha muddat amal qilishini va qaysi holatlarda qayta topshirish talab etilishini aniqlashtirish lozim.
11. Imtihonlardan keyin haydovchilik guvohnomasini olish
Zarur imtihonlar muvaffaqiyatli topshirilgach, nomzod haqidagi ma'lumotlar haydovchilik guvohnomasini rasmiylashtirish uchun ishlatiladi.
Amaldagi tizimning muhim afzalligi shundaki, davlat elektron xizmatlaridan foydalanish va davlat axborot tizimlarida mavjud ma'lumotlarni qaytadan yig'masdan rasmiylashtirish imkoniyati mavjud.
11.1. Haydovchilik guvohnomasini qayerda rasmiylashtirish mumkin?
Milliy haydovchilik guvohnomasini rasmiylashtirish uchun my.gov.uz portalidagi tegishli davlat xizmatidan foydalanish mumkin.
Mavjud tartibga qarab, jarayon Davlat xizmatlari markazi yoki ro'yxatdan o'tkazish-imtihon bo'linmasiga murojaat qilishni, shuningdek, tayyor hujjatni belgilangan usulda olishni nazarda tutishi mumkin.
Rasmiy portalda haydovchilik guvohnomasini rasmiylashtirish bo'yicha alohida xizmat mavjud.
Rasmiy xizmat: Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali
11.2. Rasmiylashtirish jarayoni qanday kechadi?
Umumiy tartib quyidagi harakatlarni o'z ichiga oladi:
Imtihonlardan muvaffaqiyatli o'tilgani haqidagi ma'lumotlar tekshiriladi.
Nomzod belgilangan usulda ariza topshiradi.
Tizimda mavjud shaxsiy ma'lumotlardan foydalaniladi.
Zarur bo'lsa, fotosurat tanlanadi yoki yangilanadi.
Ariza belgilangan tartibda ko'rib chiqiladi.
Haydovchilik guvohnomasi rasmiylashtiriladi.
Nomzod tayyor hujjatni mavjud usullardan biri orqali oladi.
Jarayonning aniq ketma-ketligi davlat xizmatining amaldagi interfeysi va talablariga bog'liq.
11.3. Hujjatlarni qayta topshirish kerakmi?
Qog'oz shaklidagi hujjatlarni taqdim etish zarurati muayyan xizmat tartibiga bog'liq.
Agar ma'lumotlar davlat axborot tizimlarida mavjud bo'lsa, ayrim ma'lumotlar avtomatik tekshirilishi mumkin. Biroq nomzod portal ko'rsatmalariga amal qilishi va o'z holatida talab etiladigan qo'shimcha hujjatlarni taqdim etishi lozim.
11.4. Qachondan boshlab avtomobilni mustaqil boshqarish mumkin?
O'qishni muvaffaqiyatli yakunlashning o'zi avtomobilni mustaqil boshqarish huquqini bermaydi.
Mustaqil harakatlanishni boshlashdan oldin transport vositasini boshqarish huquqi belgilangan tartibda berilganini va haydovchilik guvohnomasi tegishli tartibda rasmiylashtirilganini tekshirish kerak.
Amaliy kursni tugatganlik haqidagi ma'lumotnoma yoki faqat bitta imtihondan muvaffaqiyatli o'tish haydovchilik guvohnomasining o'rnini bosmaydi.
12. Haydovchilik guvohnomasining amal qilish muddati
Haydovchilik guvohnomasi qonunchilikda belgilangan muayyan muddatga beriladi.
Ushbu maqolani tayyorlashda foydalanilgan materiallarda milliy haydovchilik guvohnomasining amal qilish muddati o'n yil deb ko'rsatilgan. Yakuniy maqolani nashr etishdan oldin ushbu muddatni amaldagi normativ-huquqiy hujjatlar va davlat xizmatining rasmiy ma'lumotlari bilan qayta tekshirish tavsiya etiladi.
Guvohnomaning amal qilish muddati tugagach, uni almashtirishning belgilangan tartibidan o'tish kerak. Bunda amaldagi talablar, zarur hujjatlar va muayyan vaziyatda tibbiy xulosa talab etilishi yoki etilmasligini hisobga olish lozim.
13. Yangi haydovchi bilishi kerak bo'lgan asosiy yo'l harakati qoidalari
Haydovchilik guvohnomasini olish — mustaqil ravishda yo'l harakatida qatnashishning boshlanishidir. Shu sababli bo'lajak haydovchi faqat imtihon savollarini o'rganish bilan cheklanmasligi kerak.
Quyida haydovchilik guvohnomasi olinganidan keyin ham rioya qilish zarur bo'lgan asosiy tamoyillar keltirilgan.
13.1. Tezlik me'yorlariga rioya qilish
Haydovchi belgilangan tezlik cheklovlariga rioya qilishi va yo'l sharoitiga mos tezlikni tanlashi shart.
Ruxsat etilgan tezlikdan oshmaslikning o'zi har doim ham xavfsizlikni ta'minlamaydi. Ko'rish masofasi, yo'l holati, transport oqimining zichligi, ob-havo va piyodalar paydo bo'lish ehtimoli ham hisobga olinishi kerak.
13.2. Yo'l belgilari va chiziqlariga rioya qilish
Yo'l belgilari va chiziqlari harakat cheklovlari, yo'nalishlar, ustuvorlik va yo'l harakatini tashkil etishning boshqa shartlarini belgilaydi.
Haydovchi odatdagi yo'nalishda harakatlanayotgan bo'lsa ham yoki muayyan joyda boshqalar qoidalarga rioya qilmayotganini ko'rsa ham, yo'l belgilarining talablarini e'tiborsiz qoldirmasligi kerak.
13.3. Chorrahalarda ustuvorlikka rioya qilish
Chorrahaga yaqinlashganda haydovchi svetofor ishoralarini, ustuvorlik belgilarini, harakat yo'nalishini va boshqa transport vositalarining joylashuvini baholashi kerak.
Harakatning ketma-ketligi aniq bo'lmagan vaziyatlarda yo'l harakati qoidalariga qat'iy rioya qilish va xavfli vaziyatni yuzaga keltirmaslik zarur.
13.4. Piyodalar xavfsizligi
Haydovchi piyodalar o'tish joylaridan o'tish qoidalariga rioya qilishi va odamlar kutilmaganda yo'lga chiqishi mumkin bo'lgan joylarda ayniqsa ehtiyotkor bo'lishi shart.
Maktablar, jamoat transporti bekatlari, turar joylar va odamlar ko'p to'planadigan hududlar shular jumlasidandir.
13.5. Xavfsizlik kamaridan foydalanish
Xavfsizlik kamari haydovchi va yo'lovchilarni himoya qilishning asosiy vositalaridan biridir.
Harakatni boshlashdan oldin kamarlarning taqilganini va to'g'ri ishlatilayotganini tekshirish kerak.
13.6. Mobil telefondan foydalanish
Avtomobil boshqarish vaqtida diqqatni chalg'itadigan va yo'l vaziyatini nazorat qilishga xalaqit beradigan harakatlardan saqlanish kerak.
Telefon va boshqa qurilmalardan faqat amaldagi qoidalar doirasida foydalanish mumkin. Eng xavfsiz yondashuv — avtomobil boshqarayotganda yozishmalar, ekranni ko'rish va haydashga aloqasi bo'lmagan boshqa harakatlar bilan chalg'imaslik.
13.7. Mast holatda avtomobil boshqarish
Qonunchilikda belgilangan hollarda alkogol, giyohvandlik vositalari yoki boshqa mastlik holatida transport vositasini boshqarish taqiqlanadi.
Shuningdek, xavfsiz boshqarishga qodir bo'lmagan shaxsga avtomobilni boshqarishni topshirish mumkin emas.
13.8. Avtomobilning texnik holati
Safar oldidan transport vositasining texnik jihatdan sozligini va undan foydalanish taqiqlangan nosozliklar mavjud emasligini tekshirish kerak.
Tormoz tizimi, rul boshqaruvi, shinalar, yoritish moslamalari va xavfsizlikka ta'sir qiladigan boshqa qismlarga alohida e'tibor berish lozim.
13.9. Yo'l-transport hodisasi sodir bo'lganda
Yo'l-transport hodisasi sodir bo'lsa, haydovchi qonunchilikda belgilangan tartibda harakat qilishi kerak. Jumladan, xavfsizlikni ta'minlash, zarur choralarni ko'rish, tegishli xizmatlarni chaqirish va imkoniyat doirasida jabrlanganlarga yordam berish talab etilishi mumkin.
Aniq harakatlar hodisaning holati va amaldagi qonunchilik talablariga bog'liq.
13.10. Haydovchining javobgarligi
Yo'l harakati qoidalarini buzganlik uchun O'zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq javobgarlik yuzaga kelishi mumkin.
Qoidabuzarlikning turi va holatlariga qarab, qonunda nazarda tutilgan choralar qo'llaniladi.
Shu sababli haydovchi nafaqat yo'l harakati qoidalarini, balki ularga rioya qilmaslik qanday oqibatlarga olib kelishini ham bilishi kerak.
Yo'l harakati, haydovchilarni tayyorlash va tibbiy talablarning huquqiy asoslari, jumladan, O'RQ-900-son «Yo'l harakati to'g'risida»gi Qonun bilan tartibga solinadi.
14. B toifali haydovchilik guvohnomasini olish bo'yicha ko'p beriladigan savollar
Nazariy mashg'ulotlarga avtomaktabda qatnashmasdan B toifali haydovchilik guvohnomasini olish mumkinmi?
Ha. Adliya vazirligining tushuntirishlariga ko'ra, A va B toifalari bo'yicha nazariy fanlarni mustaqil, onlayn yoki ta'lim tashkilotida o'rganish mumkin. Biroq litsenziyali tashkilotda amaliy tayyorgarlikdan o'tish majburiy bo'lib qoladi.
Avtomaktabga umuman bormaslik mumkinmi?
Yo'q, agar gap amaldagi tartib bo'yicha B toifasini olish haqida ketayotgan bo'lsa. Nazariyani mustaqil o'rganish majburiy amaliy tayyorgarlikning o'rnini bosa olmaydi.
Tibbiy komissiyadan o'tish majburiymi?
Ha. Nomzod avtomobil boshqarishga qarshi tibbiy ko'rsatmalar mavjud emasligini tasdiqlovchi tibbiy ko'rikdan o'tishi kerak. Natijalar belgilangan tartibda rasmiylashtiriladi.
Yo'l harakati qoidalarini internet orqali o'rganish mumkinmi?
Ha. A va B toifalari bo'yicha nazariyani onlayn o'rganish va mustaqil tayyorlanish mumkin. Bunda O'zbekistonning amaldagi yo'l harakati qoidalariga mos materiallardan foydalanish muhim.
Avtomobilda amaliy mashg'ulotlardan o'tish majburiymi?
Ha. Amaliy tayyorgarlik tegishli litsenziyaga ega ta'lim tashkilotida o'tilishi kerak. Kurs tugagach, tegishli ma'lumotlar elektron shaklda imtihon markaziga yuboriladi.
Imtihonlarni qayerda topshirish mumkin?
Imtihonlar vakolatli imtihon markazlarida topshiriladi. YIM o'z markazlari va nazariy hamda amaliy imtihonlarni tashkil etish tartibi haqida ma'lumot beradi.
Imtihondan birinchi urinishda o'ta olmasa, qayta topshirish mumkinmi?
Qayta topshirish amaldagi imtihon tartibida nazarda tutilgan. Biroq aniq muddatlar va shartlarni imtihon markazidan aniqlashtirish kerak.
Avtomaktab ma'lumotnomasini imtihon markaziga mustaqil olib borish kerakmi?
Amaliy kurs muvaffaqiyatli yakunlangach, belgilangan shakldagi elektron ma'lumotlar axborot tizimi orqali imtihon markaziga yuboriladi. Shunga qaramay, nomzod ushbu ma'lumotlar tizimga kiritilganini tekshirishi maqsadga muvofiq.
Imtihonlardan keyin haydovchilik guvohnomasi qayerda rasmiylashtiriladi?
Haydovchilik guvohnomasini rasmiylashtirish uchun my.gov.uz portalida davlat xizmati mavjud. Ariza topshirish va tayyor hujjatni olishning amaldagi usullari portalda ko'rsatilgan tartib asosida tekshirilishi kerak.
15. B toifali haydovchilik guvohnomasini olish bo'yicha bosqichma-bosqich ro'yxat
Jarayonni izchil tashkil etish va muhim vazifalarni unutmaslik uchun quyidagi ro'yxatdan foydalanish mumkin.
Talablarga muvofiqlikni tekshirish. Yosh, sog'liq holati va o'qishga qo'yilish talablarini aniqlashtirish.
Tibbiy ko'rikdan o'tish. Vakolatli tibbiyot muassasasiga murojaat qilib, belgilangan shakldagi tibbiy xulosani olish.
Litsenziyali avtomaktabni tanlash. Litsenziya, amaliy mashg'ulotlar shartlari va elektron ma'lumotlarni yuborish tartibini tekshirish.
Amaliy tayyorgarlikdan o'tish. Asosiy mashqlar, manevrlar, parkovka va shahar sharoitida haydashni o'rganish.
Nazariy imtihonga tayyorlanish. O'zbekistonning yo'l harakati qoidalari, belgilar, chiziqlar, chorrahalar, xavfsizlik va haydovchi javobgarligini o'rganish.
O'qish haqidagi ma'lumotlarni tekshirish. Amaliy kurs tugaganligi to'g'risidagi elektron ma'lumotnoma axborot tizimida mavjudligini aniqlash.
Imtihonlarga yozilish. Belgilangan tartibda ariza topshirish va sana, joy hamda kirish talablarini tekshirish.
Nazariy imtihonni topshirish. Yo'l harakati qoidalari va dasturda nazarda tutilgan bilimlarni tasdiqlash.
Amaliy imtihonni topshirish. Amaldagi reglament bo'yicha avtomobilni boshqarish ko'nikmalarini namoyish etish.
Haydovchilik guvohnomasini rasmiylashtirish. Ariza topshirish va hujjatni berishning belgilangan tartibini yakunlash.
Hujjat tayyorligini tekshirish. Guvohnoma rasmiylashtirilgani va transport vositasini boshqarish huquqi belgilangan tartibda berilganiga ishonch hosil qilish.
16. Rasmiy manbalar va foydali havolalar
Jarayondan o'tishda davlatning rasmiy manbalaridan foydalanish tavsiya etiladi. Bu eskirgan ko'rsatmalar va noto'g'ri ma'lumotlar sababli yuzaga kelishi mumkin bo'lgan xatolarni kamaytiradi.
LexUZ — O'zbekiston Respublikasi qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi
Qonunlar, qarorlar va normativ-huquqiy hujjatlarga kiritilgan o'zgartirishlarning rasmiy matnlari.
Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali — my.gov.uz
Tibbiy ma'lumotnoma olish, haydovchilik guvohnomasini rasmiylashtirish va boshqa elektron davlat xizmatlari.
083/u shaklidagi tibbiy ma'lumotnoma: Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali
Haydovchilik guvohnomasini rasmiylashtirish: Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali
YIM — imtihon markazlari
Imtihon markazlari, nazariy va amaliy imtihonlarni o'tkazish tartibi haqida ma'lumot.
O'zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining huquqiy ma'lumotlar portali
Haydovchilik guvohnomalari toifalari, haydovchilarni tayyorlash va qayta tayyorlashga oid huquqiy tushuntirishlar.
Xulosa
O'zbekistonda B toifali haydovchilik guvohnomasini olish bir necha bosqichni izchil bajarishni talab qiladi. Bular tibbiy ko'rikdan o'tish, litsenziyali ta'lim tashkilotida majburiy amaliy tayyorgarlikdan o'tish, nazariy bilimlarni o'zlashtirish, malaka imtihonlarini muvaffaqiyatli topshirish va haydovchilik guvohnomasini rasmiylashtirishdan iborat.
Haydovchilarni tayyorlash tizimidagi o'zgarishlar nomzodlarga nazariy bilimlarni o'ziga qulay shaklda o'rganish imkonini beradi. Biroq amaliy tayyorgarlik va haydash ko'nikmalarini tasdiqlash jarayonning muhim va majburiy qismlari bo'lib qoladi.
Bo'lajak haydovchi faqat imtihondan o'tishga emas, balki avtomobilni haqiqiy yo'l sharoitida xavfsiz boshqarishga ham tayyorlanishi kerak. Yo'l vaziyatini to'g'ri baholash, masofani saqlash, xavfli holatlarni oldindan sezish va xavfsiz qarorlar qabul qilish kundalik haydashda katta ahamiyatga ega.
Asosiy tamoyil: haydovchilik guvohnomasi transport vositasini boshqarish huquqini tasdiqlaydi, ammo xavfsiz haydash haydovchining bilimlari, amaliy ko'nikmalari, diqqat-e'tibori va mas'uliyatiga bog'liq.
Nashr qilishdan oldin muharrir uchun eslatma: amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarning rasmiy tahriri asosida amaliy mashg'ulotlarga qabul qilishning aniq yosh talablari, nazariy imtihon formati va o'tish mezonlari, nazariy natijaning amal qilish muddati, qayta imtihon topshirish oralig'i hamda haydovchilik guvohnomasining amal qilish muddatini qo'shimcha tekshirish tavsiya etiladi. Ushbu parametrlarni rasmiy tasdiqsiz qat'iy talab sifatida e'lon qilmaslik kerak.
Toshkentdagi «ELITA» avtomaktabi — ikkita filial, B toifasi bo'yicha o'qish, nazariya kunduzgi yoki onlayn, instruktorni o'zingiz tanlaysiz.
O'qish narxi · Filiallar manzili · Mashg'ulotlar jadvali · Yozilish